Azelaik asit nedir, ne işe yarar?

Azelaik asit, akneye, sivilce sonrasında kalan renk değişikliklerine ve rozaseanın bazı belirtilerine yönelik ürünlerde kullanılan bir içeriktir. Birden fazla cilt sorununda karşımıza çıkmasının nedeni, gözenek tıkanmasıyla ilişkili hücre birikiminden iltihaba kadar farklı süreçlere etki edebilmesidir. Ancak kahverengi bir leke, kırmızı bir iz ve aktif sivilce üzerindeki etkisi aynı yoldan gerçekleşmez.^{1 2}

Azelaik asit AHA veya BHA mı?

Azelaik asit ne AHA ne de BHA'dır. Dokuz karbonlu bir dikarboksilik asittir; bu isim, molekülünde iki karboksil grubu bulunduğunu anlatır. İçerik listelerinde Azelaic Acid adıyla yer alır.³

Cilt bakımında AHA denildiğinde glikolik ve laktik asit gibi içerikler, BHA denildiğinde ise çoğunlukla salisilik asit kastedilir. AHA ve BHA ürünleri, ölü hücrelerin cilt yüzeyinden uzaklaşmasını destekleyen kimyasal eksfoliasyonla ilişkilidir. Azelaik asidin gözenek içindeki hücre birikimine etkisi bu alanla kesişir; aşağıda ele aldığımız iltihap ve pigment etkileri de neden farklı amaçlarla kullanıldığını açıklar.^{4 5 1}

Bu ayrım ürün karşılaştırırken de işe yarar: %15 azelaik asit ile %2 salisilik asidin yüzdelerini karşılaştırıp birinin diğerinden kaç kat güçlü olduğunu söyleyemeyiz. Farklı moleküllerden söz ediyoruz; ürünün etkisini yalnızca yüzde belirlemez. Eksfoliasyon için kullanılan içerikleri AHA, BHA ve PHA rehberimizde ayrıca ele alıyoruz.

Azelaik asit ciltte nasıl çalışır?

Azelaik asidin etkilerini dört başlıkta düşünebiliriz:

• Gözenekteki hücre birikimi: Kıl folikülünün içini döşeyen hücrelerin aşırı birikmesi, gözenekte tıkaç oluşumuna katkıda bulunur. Azelaik asit, bu keratinleşme sürecini düzenlemeye yardımcı olur; böylece tıkanıklığa katkıda bulunan hücre birikimine etki eder.¹
• Akneyle ilişkili bakteriler: Azelaik asidin, aknede rol oynayan Cutibacterium acnes üzerinde antibakteriyel etkisi vardır. Bu, aknenin yalnızca bakterilerden kaynaklandığı veya cildin temiz olmamasıyla açıklanabileceği anlamına gelmez; bakteriyel etki, daha geniş bir tablonun parçasıdır.²
• İltihap yanıtı: İnsan deri hücreleriyle yapılan bir laboratuvar çalışmasında, iltihap sinyallerini taşıyan bazı maddelerin üretiminin ve salınmasının azaldığı gösterilmiştir. Bu mekanizma, azelaik asidin neden iltihaplı cilt sorunlarında araştırıldığını anlamamıza yardımcı olur. Hücre deneyindeki sonuç, tek başına bir serumun insanlarda sağlayacağı iyileşmeyi ölçmez.³
• Pigment üretimi: Cilde rengini veren melanin üretilirken tirozinaz adlı bir enzim görev alır. Azelaik asidin bu enzimin etkinliğini baskılayabilmesi, koyu lekelerdeki kullanımının mekanizmalarından biridir. Bu etki, cilt yüzeyindeki hücreleri uzaklaştırmaktan farklıdır; pigmentin yapım sürecine yöneliktir.^{6 2}

Azelaik asit ne işe yarar?

Akne ve sivilceler

Azelaik asit, gözenek tıkanması ve iltihap gibi aknenin birden fazla bileşenine etki edebilen seçenekler arasındadır. Amerikan Dermatoloji Akademisi'nin akne rehberi de cilde uygulanan azelaik aside yer verir. %15 azelaik asit içeren bir jelle yapılan klinik araştırmalarda iltihaplı sivilcelerin sayısında azalma görülmüştür.^{7 8}

Diğer akne içerikleriyle karşılaştırıldığında sonuç, neyin ölçüldüğüne ve hangi tedaviyle karşılaştırıldığına göre değişir. Cochrane değerlendirmesinde, kullanıcıların genel iyileşme değerlendirmesi benzoil peroksit lehineyken bazı diğer karşılaştırmalar daha belirsizdir. Bu nedenle azelaik asidi herkes için en etkili seçenek veya mevcut tedavinin otomatik yerine geçen bir içerik olarak sunmuyoruz.⁹

Sivilce sonrası kahverengi lekeler ve kırmızı izler

Kahverengi lekelerde (PIH) iltihap sonrasında artan melanin üretimi rol oynar. Azelaik asidin pigment oluşumuna etkisi burada anlam kazanır. Koyu tenli, akne ve leke sorunu olan katılımcılarla yapılan küçük bir çalışmada %15 jel kullanımıyla her iki sorunda da iyileşme bildirilmiştir. Karşılaştırma grubunun bulunmaması, bu çalışmanın tek başına güçlü bir sonuç vaadi için yeterli olmadığı anlamına gelir.¹⁰

Pembe-kırmızı izler (PIE) ise daha çok iltihap sonrasında süren damar değişiklikleriyle ilişkilidir. Bu yüzden kırmızı bir izi yalnızca melanin üretimini azaltarak açıklamak doğru olmaz. 2024'te yayımlanan kontrollü bir araştırma, %15 azelaik asit jelinin hem kahverengi hem kırmızı sivilce sonrası izlerin hafiflemesine yardımcı olabileceğini gösteriyor. Bu bulgular düz renk değişiklikleriyle ilgilidir; ciltte çöküklük bırakan sivilce izlerinin dolacağını göstermez.²

Melazma

Azelaik asit, yüzde kahverengi lekelerle seyreden melazmada da araştırılmıştır. %20 krem ile %4 hidrokinonu karşılaştıran bir çalışmada, güneş koruyucuyla birlikte kullanılan azelaik asitle leke görünümünde iyileşme bildirilmiştir. Bu bulgu, her azelaik asit serumunun aynı sonucu vereceği anlamına gelmez. Melazma için uygun tedaviyi dermatologla belirlemek gerekir.¹¹

Rozasea ve kızarıklık

Rozaseadaki en belirgin kullanım alanı, sivilceye benzeyen iltihaplı kabarıklıkların eşlik ettiği papülopüstüler rozaseadır. İki kontrollü klinik çalışmada %15 jel, azelaik asit içermeyen karşılaştırma jeline göre bu lezyonları daha fazla azaltmış; eşlik eden kızarıklıkta da iyileşme görülmüştür.¹²

Bu sonucu bütün kızarıklık türlerine yayamayız. Yalnızca kalıcı kızarıklığın bulunduğu, kabarıklıkların eşlik etmediği rozasea için aynı etkinlik gösterilmiş değildir. Sık tekrarlayan kızarıklığın nedenini dermatologla netleştirin; kozmetik ürün seçimi tanı ve tedavi planının yerini tutmaz.¹³

Azelaik asit kullanırken nelere dikkat etmeli?

Cildi nazikçe temizleyip kuruladıktan sonra uygulayın; gözle ve ağızla temasından kaçının. İlaç kullanıyorsanız reçetedeki miktar ve sıklığı, kozmetik kullanıyorsanız ürünün talimatını izleyin. Daha fazla veya daha sık uygulayarak sonucu hızlandırmaya çalışmayın.¹

AHA veya BHA olmaması, başka aktiflerle bir araya geldiğinde tahriş ihtimalinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Özellikle rozasea tedavisi kullanıyorsanız peeling ürünleri ve aşındırıcı temizleyiciler konusunda dikkatli olun; bunları rutine eklemeden önce tedavinizi düzenleyen hekimle görüşün.¹³

Hamilelikte azelaik asit, kullanılabilecek seçenekler arasında değerlendirilir; uygun ürün ve kullanım şeklini kadın doğum uzmanınız veya dermatoloğunuzla netleştirin. Emziriyorsanız da kullanmadan önce sağlık uzmanınıza bilgi verin.^{14 1}

Sabah kullanılabilir mi; güneşe hassasiyet yaratır mı?

Azelaik asidi yalnızca akşama ayırmak gerekmez; sabah kullanımına uygun ürünler vardır. “Asit” sözcüğü tek başına güneşe hassasiyet hakkında karar vermek için yeterli değildir. Otuz gönüllüyle yapılan bir çalışmada azelaik asit kremi UVB ışığından hemen önce uygulandığında, kızarıklık oluşması için gereken ışık dozu değişmemiştir. Bu dar kapsamlı sonuç, bütün formüllerin her koşulda ışık hassasiyeti açısından test edildiği anlamına gelmez.¹⁵

Azelaik asit güneş koruyucunun yerini tutmaz. Özellikle leke bakımında, gündüzleri geniş spektrumlu, en az SPF 30 ve suya dayanıklı bir koruyucu kullanmanızı öneriyoruz. Demir oksit içeren renkli koruyucular, lekeleri koyulaştırabilen görünür ışığa karşı da koruma sağlayabilir.¹⁶

AAll Clear bu rutinde nereye yerleşir?

AAll Clear serumumuz, %15 saf azelaik asit içerir. Bu oran, bir azelaik asit türevinin veya hammadde karışımının yüzdesi değildir. Formül bir süspansiyondur: azelaik asidin bir bölümü sıvının içinde çözünmeden, küçük parçacıklar hâlinde dağılır. Dağılımı eşitlemek için uygulama öncesinde şişeyi iyice çalkalayın.

Rutin sırası şöyle olabilir: yüzünüzü temizleyin; kullandığınız sıvı ürünleri ve jel serumları uygulayın; ardından AAll Clear'dan birkaç pompa sürün ve kreminizle devam edin. Sabah, akşam veya her iki rutinde kullanılabilir; göz çevresine uygulamayın. Gündüz bakımında güneş koruyucunuzu da kullanın.

Yukarıdaki klinik bulgular farklı azelaik asit formüllerinden gelir. Aynı yüzdeyi taşıması, AAll Clear'ın bu araştırmalardaki ilaçlarla aynı sonucu vereceğini göstermez; burada aktardığımız çalışmalar serumumuzun bitmiş formülünü test etmemiştir.

Kaynaklar

1. American Society of Health-System Pharmacists. Azelaic Acid Topical. MedlinePlus Drug Information. 2016. Source ↩1 ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
2. Shucheng H, Zhou X, Du D, et al. Effects of 15% Azelaic Acid Gel in the Management of Post-Inflammatory Erythema and Post-Inflammatory Hyperpigmentation in Acne Vulgaris. Dermatology and Therapy. 2024;14:1293–1314. doi:10.1007/s13555-024-01176-2 ↩1 ↩2 ↩3 ↩4
3. Mastrofrancesco A, Ottaviani M, Aspite N, et al. Azelaic acid modulates the inflammatory response in normal human keratinocytes through PPARγ activation. Experimental Dermatology. 2010;19(9):813–820. doi:10.1111/j.1600-0625.2010.01107.x ↩1 ↩2
4. U.S. Food and Drug Administration. Alpha Hydroxy Acids. Source ↩1
5. U.S. Food and Drug Administration. Beta Hydroxy Acids. Source ↩1
6. Nazzaro-Porro M, Passi S. Identification of tyrosinase inhibitors in cultures of Pityrosporum. Journal of Investigative Dermatology. 1978;71(3):205–208. doi:10.1111/1523-1747.ep12547184 ↩1
7. American Academy of Dermatology. Acne clinical guideline. 2024 guideline resource. Source ↩1
8. Gollnick HPM, Graupe K, Zaumseil RP. 15 % Azelainsäuregel in der Behandlung der Akne. Zwei doppelblinde klinische Vergleichsstudien. JDDG: Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft. 2004;2(10):841–847. doi:10.1046/j.1439-0353.2004.04731.x ↩1
9. Liu H, Yu H, Xia J, et al. Topical azelaic acid, salicylic acid, nicotinamide, sulphur, zinc and fruit acid (alpha-hydroxy acid) for acne. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020;5:CD011368. doi:10.1002/14651858.CD011368.pub2 ↩1
10. Kircik LH. Efficacy and safety of azelaic acid (AzA) gel 15% in the treatment of post-inflammatory hyperpigmentation and acne: a 16-week, baseline-controlled study. Journal of Drugs in Dermatology. 2011;10(6):586–590. Source ↩1
11. Baliña LM, Graupe K. The Treatment of Melasma 20% Azelaic Acid versus 4% Hydroquinone Cream. International Journal of Dermatology. 1991;30(12):893–895. doi:10.1111/j.1365-4362.1991.tb04362.x ↩1
12. Thiboutot D, Thieroff-Ekerdt R, Graupe K. Efficacy and safety of azelaic acid (15%) gel as a new treatment for papulopustular rosacea: results from two vehicle-controlled, randomized phase III studies. Journal of the American Academy of Dermatology. 2003;48(6):836–845. doi:10.1067/mjd.2003.308 ↩1
13. Bryant Ranch Prepack. AZELAIC ACID GEL — azelaic acid gel. DailyMed prescribing information. 2026 listing. Sections 1, 2, 5, 14 and 17. Source ↩1 ↩2 ↩3
14. American Academy of Dermatology. Is any acne treatment safe to use during pregnancy? Source ↩1
15. Cetiner S, Ilknur T, Ozkan S. Phototoxic effects of topical azelaic acid, benzoyl peroxide and adapalene were not detected when applied immediately before UVB to normal skin. European Journal of Dermatology. 2004;14(4):235–237. PubMed ↩1
16. American Academy of Dermatology. How to fade dark spots in darker skin tones. Source ↩1